Republika Srpska je 24. decembra 2025. godine usvojila Zakon o zaštiti zdravlja stanovništva od duhana i ostalih proizvoda za pušenje, kojim se jača zaštita javnog zdravlja i unapređuje regulacija duhanskih proizvoda.

Cijeli zakonodavni proces obilježili su institucionalna otvorenost, strukturirane javne konsultacije i kontinuirana saradnja s civilnim društvom i međunarodnim ekspertima, čak i u složenom političkom kontekstu. Time je postavljen važan standard transparentnosti i inkluzivnosti u izradi javnozdravstvenih politika.

Javne konsultacije i jačanje zakonskog okvira

Nacrt zakona jednoglasno je usvojen u Narodnoj skupštini RS 3. jula 2025. godine, čime je započeo obavezni 60-dnevni period javnih konsultacija. Tokom ovog procesa, Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS organizovalo je javne rasprave i omogućilo učešće širokog spektra aktera, uključujući zdravstvene i obrazovne institucije, stručna udruženja, organizacije civilnog društva i privredne subjekte.

Predloženi zakonski okvir obuhvatio je zabranu pušenja u zatvorenim prostorima, ograničenja oglašavanja i promocije, zabrane prodaje maloljetnicima, regulaciju proizvoda i jačanje inspekcijskog nadzora, uz jasno usklađivanje sa Okvirnom konvencijom Svjetske zdravstvene organizacije o kontroli duhana (FCTC) i relevantnim direktivama Evropske unije. Posebno snažna podrška iskazana je mjerama usmjerenim na zaštitu djece i mladih te sprječavanje ranog započinjanja pušenja.

Uloga PROI-ja i tehnički doprinosi

Paralelno s javnim konsultacijama, PROI je aktivno učestvovao u jačanju zakonskog teksta, oslanjajući se na međunarodne dobre prakse i uz tehničku podršku pravnog tima Campaign for Tobacco-Free Kids. PROI je Ministarstvu dostavio detaljne, stručno utemeljene preporuke s ciljem dodatnog unapređenja javnozdravstvene zaštite, uključujući preciznije regulisanje grijanih duhanskih proizvoda, uklanjanje izuzetaka za pušenje u ugostiteljskim objektima, jačanje zabrana oglašavanja i prodaje, te snažnije mjere za ograničavanje uticaja duhanske industrije.

U završnoj fazi procesa, Ministarstvo je zatražilo dodatnu tehničku podršku PROI-ja, čime je dodatno potvrđena otvorenost institucija za stručni dijalog i saradnju. Vlada RS prihvatila je pet od šest amandmana koje je predložio PROI, uključujući i zajednički prijedlog PROI-ja i Udruženja poslodavaca ugostiteljstva RS (HORECA) kojim je potvrđena spremnost za nultu toleranciju pušenja u ugostiteljskim objektima.

Ključne odredbe usvojenog zakona

Usvojeni zakon donosi sveobuhvatan set mjera za zaštitu zdravlja stanovništva, uključujući:

• zabranu konzumiranja svih duhanskih i srodnih proizvoda u svim zatvorenim javnim prostorima, uz ograničene izuzetke za psihijatrijske i kaznene ustanove te do 50% hotelskih soba pod strogim uslovima;
• obavezne emisijske standarde i zabranu aromatiziranih i zavisničkih dodataka u cigaretama;
• zdravstvena upozorenja na svim duhanskim, elektronskim i biljnim proizvodima, koja pokrivaju 35% pakovanja;
• potpunu zabranu oglašavanja, promocije, sponzorstva, poklona i vidljivog izlaganja proizvoda;
• stroga ograničenja prodaje, uključujući zabranu prodaje maloljetnicima, pojedinačnih cigareta, pakovanja manjih od 20 komada, prodaje putem automata i interneta, te prodaje u zdravstvenim, obrazovnim, sportskim i kulturnim ustanovama;
• osnivanje Komisije za kontrolu duhana sa 10 članova, zadužene za praćenje primjene zakona i koordinaciju preventivnih programa;
• jačanje inspekcijskog nadzora i povećanje kazni za kršenje zakona.

Zakon predviđa 12-mjesečni period prilagođavanja, a ključne odredbe o zabrani pušenja stupaju na snagu 1. augusta 2026. godine. PROI upućuje iskrene čestitke Ministarstvu zdravlja i socijalne zaštite Republike Srpske, kao i ministru Alenu Šeraniću, na uloženom trudu i istrajnosti koja je rezultirala usvajanjem jednog od najkvalitetnijih zakona o kontroli duhana u regionu.